Debatt

Rune Kyrkjebø 17.10.2003

Denne delen av Mellomkrigstidsportalen skal presentere glimt av debatt og intellektuell verksemd i perioden. Med eit mål om å gi lesaren ei oppleving av det politiske og åndelege klimaet i mellomkrigstida, vert det lagt til rette digitale bilete frå aviser, samt utvalde digitaliserte tekststykke.

1930-åra: Fridomskamp

Noregshistoria i De tusen hjems bibliotek (Oslo 1938) vert ført heilt fram til trettiåra. I det aller siste avsnittet av det andre og siste bandet av denne vidt lesne noregshistoria set forfattaren, Gustav Jensen, talande ord på opplevinga si av samtida. Han skriv:

Åndskampen har også bragt oss historien nærmere inn på livet. Det var en tid da den strid tidligere slekter hadde utkjempet for å skape den moderne civilisasjon, syntes blek og uvirkelig. Frihet, rettssikkerhet, toleranse og humanitet var selvfølgelige goder som luft og vann. Nu kan vi igjen fatte storheten i denne striden, og hvad den har kostet. Holberg, Wergeland, Bjørnson, Nansen, det er merkesteiner i den fortid vi er stolte over å kalle vår, og faner vi ennu kan fylkes om.

Av desse linjene merkar vi at det er tale om verkeleg og åpen åndskamp. Mellom linjene les vi også at folket ikkje kan fylkast om fanene no lenger slik som før; det er ei splitting i samtida. Splittinga er politisk, og den er åndeleg.

Den offentlege debatten i denne tida er ein stad der tankar ikkje berre vert skrivne, men dei vert også høyrde av fleire enn i vår tid. Intellektuelle skribentar var viktige innslag i samtida, i ein kultur der det trykte ordet hadde eit større monopol, og ei større kraft enn i dag. Og dei intellektuelle, det er dei som har omsut for fridom og som brukar tanken sin og orda sine for fridomen si sak.

Ingvald Garbo

Ei intellektuell stemme i mellomkrigstida var bergensaren Ingvald Garbo (1891—1941). Garbo var lektor ved Sydneshaugen skole. Han skreiv ein dagleg spalte i Bergens Arbeiderblad like frå 1934 og fram til april 1940. Spalten var signert Nota Bene, som tyder "legg vel merke til", og den bar overskrifta "Dagens epistel". Med epistlane sine kjempa Ingvald Garbo for fridom og menneskeverd, i det han ville vekke folk til fornuft. Hovudærendet i epistlane er ofte å avsløre den nazistiske ideologien som tvang, vald og ufridom. Det var nok den viktigaste utfordringa for ein intellektuell skribent i den tida. Men epistlane tek også for seg andre aktuelle emne der fridomen og menneskeverdet står på spel, og der fornufta mangla.

Ingvald Garbo vart skoten av tyskarane i 19. november 1941, etter å vere funnen skuldig i å ha delt ut flygeblad til tyske soldatar.

Sonen Gunnar Garbo ga i år 2000 ut ei bok om faren sin.

Lenke til avisframside dato 02.01.1935
Lenke til epistel dato 02.01.1935

lenke til avisframside dato 000
lenke til epistel dato 000

lenke til avisframside dato 000
lenke til epistel dato 000

Litteratur

Gunnar Garbo. 2000. Nu går jeg fra dere. Fortellingen om en fars liv og død i det 20. århundres Bergen. Bergen: Eide forlag.
Gustav Jensen. 1938. Norges historie 2: Fra 1660 til våre dager. De tusen hjems bibliotek, redigert av Sverre Steen, bind 5. Oslo: Gyldendal.